Nhiều người nhìn tượng cậu bé Cơ Tu nằm sấp trên đồi cỏ Cổng Trời Đông Giang rồi nghĩ đơn giản: cứ đắp xi măng theo đúng hình mẫu nhỏ, phóng to lên là xong. Đây là hiểu lầm phổ biến nhất về nghề điêu khắc tượng xi măng cỡ lớn, và cũng là lý do không ít công trình tượng linh vật ở các khu du lịch bị nứt, võng hoặc xuống màu chỉ sau vài mùa mưa nắng.
Bài viết này ghi lại đầy đủ nhật ký thi công thực tế của Xưởng điêu khắc tạo hình Bình An cho hạng mục tượng cậu bé Cơ Tu — từ ngày đào móng đầu tiên 1/8/2025 đến ngày bàn giao chính thức 11/10/2025. Nếu bạn đang cân nhắc một hạng mục tượng cảnh quan cỡ lớn tương tự, đây là quy trình thật, không phải bản mô tả marketing.
3 Quan Niệm Sai Khiến Nhiều Công Trình Tượng Cảnh Quan Xuống Cấp Sớm
Trước khi đi vào từng giai đoạn, cần dẹp bỏ vài niềm tin sai lầm đang khá phổ biến trong ngành thi công tượng xi măng ngoài trời.
Quan niệm 1: Tượng nằm thi công giống hệt tượng đứng, chỉ khác tư thế. Thực tế ngược lại. Với tượng đứng, trọng lượng dồn theo phương thẳng đứng xuống chân đế nên tính toán kết cấu tương đối quen thuộc. Với tượng nằm sấp cỡ lớn như cậu bé Cơ Tu, dài 12–15 mét, trọng lượng dồn theo phương ngang và tập trung tại các điểm tiếp xúc mặt đất như khuỷu tay, ngực, đùi. Khung cốt thép phải được tính riêng cho từng điểm chịu lực này, nếu không tượng sẽ võng hoặc nứt ngay tại các khớp nối sau một thời gian ngắn.
Quan niệm 2: Đắp xong hình là coi như xong tượng. Nhật ký công trường cho thấy điều ngược lại — riêng công đoạn hoàn thiện thần thái khuôn mặt kéo dài gần một tháng, từ đầu tháng 9 đến 23/9/2025, sau khi chủ đầu tư phản hồi về biểu cảm gương mặt. Với tượng chân dung người, đặc biệt là trẻ em, sai lệch vài milimet ở khóe mắt hay khóe miệng cũng đủ làm thay đổi hoàn toàn thần thái.
Quan niệm 3: Sơn một lớp là đủ bền cho tượng đặt ngoài trời. Công trình này từng gặp đúng sự cố đó. Ngày 5/10/2025, lớp sơn xuất hiện hiện tượng muối trắng (loang trắng do muối kiềm trong xi măng thoát ra qua lớp sơn) buộc phải sơn lại toàn bộ trước khi bàn giao chính thức ngày 11/10.
Ẩn dụ để dễ hình dung: nếu coi khung sắt và lưới thép là "bộ xương" của bức tượng, thì các lớp xi măng đắp dần theo thời gian chính là "da thịt" — phải đắp đủ lớp, đủ độ dày ở đúng vị trí thì cơ thể mới có hình khối sống động, không phải cứ trát xi măng cho kín khung là xong.
Thông Tin Tổng Quan Dự Án
Địa điểm: Khu du lịch Cổng Trời Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Chủ đầu tư: Ban quản lý Khu du lịch Cổng Trời Đông Giang. Đơn vị thi công: Xưởng điêu khắc tạo hình Bình An. Chất liệu: khung thép, lưới thép, đắp xi măng, sơn màu đất nung đơn sắc. Kích thước: dài 12–15 mét, cao 4–4,8 mét, rộng 8–9 mét. Tư thế: nằm sấp, thân nghiêng nhẹ sang trái, đầu ngước nhìn nghiêng — thể hiện sự tò mò, hồn nhiên. Trang phục: khố truyền thống Cơ Tu, mũ lông ngỗng, vòng hạt cườm cổ tay.
Khởi công đào móng: 1/8/2025. Dự kiến bàn giao ban đầu: 2/9/2025 (32 ngày). Thời gian hoàn thành thực tế: 11/10/2025 (71 ngày). Chênh lệch giữa 32 ngày dự kiến và 71 ngày thực tế không đến từ chậm trễ thi công, mà chủ yếu đến từ hai công đoạn phát sinh: chỉnh sửa khuôn mặt theo phản hồi chủ đầu tư và khắc phục sự cố muối trắng trên lớp sơn — cả hai đều thuộc nhóm công đoạn hoàn thiện, không phải kết cấu.
5 Giai Đoạn Thi Công Thực Tế Tượng Cậu Bé Cơ Tu
Giai đoạn 1: Thi công kết cấu chịu lực — móng, trụ, dầm (1/8 – 4/8/2025)
Bốn ngày đầu tiên dành trọn cho phần nền móng: đào đất, đổ móng, dựng trụ sắt tại các điểm sẽ chịu lực chính của tượng — tương ứng với vị trí ngực, hông và đùi khi tượng nằm sấp. Trụ sắt sau đó được đổ bê tông để tạo thành hệ chịu lực chính, đóng vai trò như "cột sống" giữ toàn bộ khối lượng xi măng phía trên.
Kinh nghiệm từ Bình An: với tượng nằm sấp cỡ lớn, vị trí trụ chịu lực không đặt theo lưới ô vuông đều như tượng đứng, mà phải khảo sát trước hình dáng 3D để đặt đúng vào các điểm cơ thể tiếp xúc mặt đất. Đặt sai một trụ, toàn bộ khung sắt phía trên sẽ lệch trọng tâm.
Giai đoạn 2: Dựng khung cốt thép tạo hình (5/8 – 8/8/2025)
Trên nền trụ chịu lực, thợ dựng tiếp hệ khung sắt và lưới thép để định hình toàn bộ khối cơ thể — đầu, thân, tay, chân theo đúng tư thế đã thiết kế. Đây là bước quyết định hình dáng cuối cùng của tượng, vì lớp xi măng phía sau chỉ đắp bám theo hình khung có sẵn chứ không thể tạo dáng mới.
Giai đoạn 3: Đắp xi măng tạo khối — 2 lớp (9/8 – 27/8/2025)
Xi măng được đắp thành hai lớp riêng biệt, kéo dài liên tục gần ba tuần. Lớp thứ nhất (9/8 – 19/8) bám vào khung lưới thép, tạo độ dày cơ bản và bịt kín toàn bộ phần khung sắt bên trong. Lớp thứ hai (21/8 – 27/8) đắp chồng lên, nắn chỉnh khối cơ thể cho tròn trịa, đúng tỷ lệ trẻ em theo bản thiết kế.
Kinh nghiệm từ Bình An: không đắp một lớp dày ngay từ đầu. Đắp hai lớp mỏng hơn giúp xi măng bám chắc vào lưới thép, hạn chế nứt chân chim do co ngót khi khô — đặc biệt quan trọng với khối lượng xi măng lớn như tượng dài 12–15 mét này.
Giai đoạn 4: Hoàn thiện tạo hình chi tiết và thần thái (29/8 – 23/9/2025)
Ngày 30/8/2025, phần đắp xi măng thô hoàn thiện và được phủ bạt chờ chủ đầu tư nghiệm thu. Đây cũng là lúc quan niệm sai thứ hai ở trên bị bác bỏ rõ nhất trong thực tế: tượng nhìn đã "xong hình" nhưng còn xa mới hoàn thiện.
Sau khi nghiệm thu phần thô, chủ đầu tư phản hồi về thiết kế khuôn mặt và đề nghị chỉnh sửa lại thần thái cho gần với mẫu cậu bé đã thống nhất từ đầu — ánh mắt mở to, miệng hé cười, toát vẻ ngây thơ. Công đoạn này lặp lại nhiều lần từ 4/9 đến 22/9/2025, song song với việc hoàn thiện mũ lông ngỗng truyền thống Cơ Tu, được điều chỉnh giảm chiều cao còn khoảng 1 mét để cân đối với tổng thể tượng thay vì bản thiết kế ban đầu vốn khiến tượng mất cân đối.
Kinh nghiệm từ Bình An: với tượng chân dung, nên dành riêng một mốc nghiệm thu chỉ cho phần đầu và khuôn mặt trước khi sơn, tách biệt với nghiệm thu tổng thể khối cơ thể. Sửa mặt trên xi măng ướt còn dễ, sửa sau khi đã sơn sẽ tốn thêm một vòng sơn lại toàn bộ.
Giai đoạn 5: Sơn hoàn thiện và xử lý sự cố (23/9 – 11/10/2025)
Ngày 23/9/2025, phần đắp xi măng và chỉnh sửa khuôn mặt hoàn tất, thợ sơn lót trắng toàn bộ bề mặt tượng ngay trong ngày. Sang ngày 24/9, đội thi công bắt đầu lên màu đất nung — màu đơn sắc được chủ đầu tư và Bình An thống nhất từ khâu thiết kế vì dễ hòa vào cảnh quan rừng núi, giữ được chiều sâu khối và bền màu ngoài trời hơn phối nhiều màu.
Ngày 25/9/2025, tượng được sơn xong và nghiệm thu. Nhưng đến 5/10/2025, lớp sơn xuất hiện hiện tượng muối trắng — vệt loang trắng do muối kiềm còn tồn dư trong xi măng thoát ra ngoài qua lớp sơn, một sự cố khá phổ biến với công trình xi măng ngoài trời sơn quá sớm sau khi bề mặt chưa khô hoàn toàn hoặc gặp thời tiết ẩm. Đội thi công sơn lại toàn bộ ngày 10/10, và chính thức hoàn thành, bàn giao ngày 11/10/2025.
Kinh nghiệm từ Bình An: hiện tượng muối trắng gần như không thể loại trừ hoàn toàn ở tượng xi măng ngoài trời, chỉ có thể giảm rủi ro bằng cách để bề mặt khô đủ lâu trước khi sơn và dùng sơn có khả năng kháng kiềm. Nên chủ động báo trước với chủ đầu tư về khả năng phải sơn dặm lại sau vài tuần, thay vì cam kết "một lần sơn là vĩnh viễn".
Bức Tượng Hoàn Thiện Sau 71 Ngày
Nhà điêu khắc người Ý thời Phục Hưng từng nói ông "nhìn thấy thiên thần trong khối đá cẩm thạch, và tạc cho đến khi thiên thần ấy được giải phóng" — một câu nói tương truyền về Michelangelo, thường được nhắc lại trong giới điêu khắc để mô tả công việc tạc tượng thực chất là gọt bỏ phần thừa để lộ ra hình khối đã tồn tại sẵn trong đầu người nghệ nhân. Với tượng xi măng, quy trình ngược lại — hình khối được xây dựng dần từ khung thép rỗng, qua từng lớp xi măng, đến khi "thiên thần" hiện ra là một cậu bé Cơ Tu ngây thơ giữa đại ngàn.
Không Phải Công Trình Nào Cũng Mất 71 Ngày
Cần nói rõ: 71 ngày là thời gian thực tế của riêng dự án này, không phải con số chuẩn cho mọi tượng cảnh quan cỡ lớn. Thời gian thi công phụ thuộc vào kích thước, độ phức tạp của tư thế, số vòng chỉnh sửa theo yêu cầu chủ đầu tư và cả thời tiết trong suốt quá trình thi công ngoài trời. Một tượng linh vật nhỏ hơn, tư thế đơn giản hơn hoàn toàn có thể rút ngắn còn vài tuần.
Điều không đổi là khung 5 giai đoạn — kết cấu chịu lực, dựng khung cốt thép, đắp xi măng tạo khối, hoàn thiện chi tiết, sơn hoàn thiện — vẫn là nền tảng chung cho bất kỳ công trình tượng xi măng cỡ lớn nào, bất kể quy mô. Bỏ qua hoặc rút gọn một trong 5 giai đoạn này thường là nguyên nhân khiến tượng xuống cấp sớm.
Bình An là đối tác điêu khắc độc quyền của Khu du lịch Cổng Trời Đông Giang, đã thực hiện tượng già làng Cơ Tu, tượng cậu bé Cơ Tu, thác nước nhân tạo và 19 tượng voọc trong cùng quần thể. Nếu bạn cần tư vấn quy trình thi công cho một hạng mục tượng linh vật, tượng trang trí cảnh quan tại Đà Nẵng hay Gia Lai, liên hệ Zalo/hotline 0706 947 665.